Αρχαία Ελλάδα & μυθολογία

 
Η ελιά στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο

Η ελιά εμφανίστηκε ως αγριελιά στην ανατολική μεσόγειο, εκεί δηλαδή όπου αναπτύχτηκαν μερικοί από τους αρχαιοτέρους πολιτισμούς. Σε αρχαιολογικές έρευνες που έγιναν στις Κυκλάδες βρέθηκαν απολιθωμένα φύλλα ελιάς, τα οποία υπολόγισαν ότι είναι 50-60.000 ετών. Στις πινακίδες της γραμμικής Β γραφής που ανακαλύφθηκαν στην αρχαία Πύλο υπάρχει το ιδεόγραμμα της ελιάς και του ελαιολάδου.

            Στις αρχαίες  τελετές, το δέντρο της ελιάς ήταν το δέντρο του καλού κι αυτό του έδινε μια ξεχωριστή θέση. Αυτό το πολύτιμο και αγαπημένο δέντρο των ελλήνων και των άλλων μεσογειακών λαών θεωρείτε, ακόμα μέχρι και σήμερα, θεϊκό δώρο, σύμβολο ειρήνης, προστασίας και γονιμότητας. Το λάδι του, όπως το σιτάρι και το κρασί, χρησιμοποιείτε σε πολλές τελετές της ορθόδοξης χριστιανικής θρησκείας.

            Η ελιά επηρέασε τα ήθη και τα έθιμα των ελλήνων και των άλλων λαών της μεσογείου που με το πέρασμα των χρόνων δημιούργησαν έναν εντελώς ιδιαίτερο πολιτισμό, τον πολιτισμό της ελιάς.

            Τα κλαδιά της ελιάς έγιναν στεφάνια για να στεφανώσουν τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων. Ο πολύτιμος χυμός των καρπών της, το ελαιόλαδο, ήταν το βραβείο για τους νικητές των περίφημων Παναθηναϊκών αγώνων, που γινόταν προς τιμή της θεάς Αθηνάς.

            Η ελιά κυριαρχεί στο ελληνικό τοπίο, το φωτίζει με το χαρακτηριστικό γκριζοπράσινο χρώμα της και εμπνέει τους καλλιτέχνες από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Τα κλαδιά της, τα φύλλα της, σκηνές από το μάζεμα του καρπού της, στόλισαν τοίχους αρχαίων παλατιών αλλά και αρχαίους αμφορείς και αγγεία. Έγιναν το θέμα γνωστών έργων ζωγραφικής νεότερων Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.

            Την ελιά την βρίσκουμε στα κείμενα των αρχαίων και σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων και ποιητών, που την ύμνησαν όσο λίγα δέντρα γιατί την αγάπησαν πολύ. Χωρίς την ελιά, το Ελληνικό τοπίο θα ήταν πιο φτωχό και οι Έλληνες καλλιτέχνες και ποιητές θα είχαν χάσει μια μοναδική πηγή έμπνευσης. Γιατί, όπως λέει και ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης «κι αν ακόμα δεν υπήρχαν οι ελαιώνες… θα τους είχαν επινοήσει».

 

 

Οι μύθοι και η ελιά

 

Η ελιά δώρο της Αθηνάς

            Ο πιο γνωστός αρχαίος μύθος, που αναγράφεται στην καλλιέργεια της ελιάς είναι εκείνος που θεωρεί το δέντρο δώρο της Αθηνάς. Όλα ξεκίνησαν από την διαμάχη ανάμεσα στην Αθηνά και τον Ποσειδώνα που μάλωναν για την κυριαρχία στην Αττική.

            Αποφασίστηκε να προσφέρει ο καθένας από ένα δώρο ακριβό. Νικητής σ’ αυτόν το διαγωνισμό θα ήταν εκείνος που η πρόσφορα του θα ήταν πολύτιμη για την πόλη.

            Ο Ποσειδώνας, θεός-κυρίαρχος των θαλασσών, σήκωσε την τρίαινα του και την κάρφωσε στον ιερό βράχο της ακρόπολης. Αλμυρό νερό άρχισε να αναβλύζει και να κυλά στα ριζά του βράχου. Πίστευε ο Ποσειδώνας πως αυτή η πηγή στο άνυδρο τοπίο της αττικής θα μπορούσε να του προσφέρει τη νίκη. Η Αθηνά δε χρειάστηκε να του κάνει καμία εντυπωσιακή κίνηση. Έσκυψε μόνο και φύτεψε στον ίδιο τόπο μια ελιά. Μέσα σε λίγη ώρα είχε βλαστήσει και το ασημοπράσινο φύλλωμα της τους είχε όλους εντυπωσιάσει.

            Αυτό ήταν. Τέτοιο δέντρο δεν υπήρχε ως τότε στον κόσμο. Οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να απολαύουν μαγειρεμένο φαγητό ούτε μπορούσαν να απολαύουν μια φωτισμένη νύχτα, αφού δεν υπήρχε το κατάλληλο καύσιμο για τους λύχνους, το πιο εξελιγμένο φωτιστικό μέσο της εποχής. Οι υπόλοιποι θεοί έκριναν πως το δώρο της Αθηνάς ήταν ανεκτίμητης αξίας.

 

Η ελιά του Αρισταίου

            Ο Αρισταίος ήταν γιος του Απόλλωνα και της Κυρήνης, γεννήθηκε στη Λιβύη και ο Ερμής τον πήρε και τον πήγε στην Γαία και στις Ώρες για να τον αναθρέψουν. Ηταν ένα χαρισματικό παιδί που έζησε ονειρεμένα χρόνια κοντά στις όμορφες και πολύξερες νύμφες. Οι μούσες που, όταν μεγάλωσε, του είχαν αναθέσει την φύλαξη των κοπαδιών τους στη Φθία, του διδάξαν τη μαντική αι την ιατρική τέχνη.

            Οι νύμφες πάλι του έμαθαν πώς να καλλιεργεί τα αμπέλια αι τις ελιές, πώς να φροντίζει τα μελίσσια και πως να κάνει το γάλα τυρί. Ο τόπος εκεί ήταν γεμάτος αγριελιές οι νύμφες του έδειξαν πώς να τις καλλιεργεί, ναν τις μπολιάζει για να δίνουν καρπό, να αλέθει τον καρπό του ελαιόδεντρου και να παίρνει το πολύτιμο και ως τότε άγνωστο ελαιόλαδο. Οι αρχαίοι πίστευαν πως ο Αρισταίος ανακάλυψε το ελαιοπιεστήριο και έτσι τους έδειξε τον τρόπο να παίρνουν εύκολα το λάδι από τις ελιές.

            Ο Αρισταίος δεν κράτησε αυτά τα μυστικά για τον εαυτό του αλλά με την σειρά του δίδαξε τις τέχνες αυτές στους ανθρώπους. Η μυθολογία μας λέει πως ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Πήγε στη Σαρδηνία και κατόπιν στη Σικελία, όπου βρήκε εξαιρετικά γόνιμη γη για να καλλιεργήσει τις ελιές. Εκεί τιμήθηκε ως θεός προστάτης των ελαιοκαλλιεργειών. Από τότε τα δάση της αγριελιάς, που υπήρχαν γύρω από τη μεσόγειο, άρχισαν να καλλιεργούνται, τα άγρια δέντρα άρχισαν να μπολιάζονται και οι άνθρωποι έμαθαν να χρησιμοποιούν τον πολύτιμο καρπό στην διατροφή τους. Ο Αρισταίος τιμήθηκε από τους ανθρώπους όσο λίγοι θνητοί για την πλούσια προσφορά του.